Γράφει η Κωνσταντίνα Ζάνου
Νίκος Τριμικλινιώτης,
«Η Διαλεκτική του Έθνους-Κράτους και το Καθεστώς Εξαίρεσης,
Κοινωνιολογικές και Συνταγματικές Μελέτες για την Ευρω-Κυπριακή Συγκυρία
και το Εθνικό Ζήτημα»,
Αθήνα,Σαββάλας,2010,σ. 534
Salus populi suprema lex esto
[Η σωτηρία της πατρίδας είναι ο υπέρτατος νόμος]
Απόσπασμα από προεδρικό διάγγελμα
του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου (1η Απριλίου 1961)
Τι το «νορμάλ» υπάρχει στην Κύπρο;Σχεδόν τίποτα,θα έλεγε ένας προσεκτικός παρατηρητής. Υπό «κανονικές συνθήκες»,στην Κύπρο δεν υπάρχει τίποτα το «κανονικό».
Η ίδια η Κυπριακή Δημοκρατία επινοήθηκε ως «εξαίρεση». Οι συνθήκες βάσει των οποίων ιδρύθηκε και αναπτύχθηκε το κυπριακό κρατικό μόρφωμα παρήγαγαν ένα sui generis κράτος,το οποίο δεν ενέπιπτε σε καμιά από τις «γνωστές κατηγορίες». Από τη σύλληψή του,το κυπριακό κράτος «εξαιρούνταν» από μια σειρά διεθνών κανόνων:από τον κανόνα της αυτοδιάθεσης (καμιά από τις δυο εθνοτικές πληθυσμιακές ομάδες δεν αφέθηκε να προχωρήσει σε «εθνική ολοκλήρωση»),από τον κανόνα της πλήρους από-αποικιοποίησης (οι Βρετανικές στρατιωτικές βάσεις παρέμειναν καθεστώς κυρίαρχο και «εξαιρετέο»),αλλά και από τον κανόνα της αποδέσμευσης από τις «μητέρες πατρίδες» και της ελεύθερης άσκησης κυριαρχίας (η Ελλάδα,η Τουρκία και η Μεγάλη Βρετανία διατήρησαν επεμβατικά δικαιώματα ως «εγγυήτριες δυνάμεις»). Το παράδοξο της υπόθεσης είναι πως τα διάφορα αυτά «καθεστώτα εξαίρεσης» που νομιμοποιήθηκαν με την ανεξαρτησία,αντί σταδιακά να απαλειφθούν,γέννησαν στο εσωτερικό του κράτους μια σειρά καινούργιων εξαιρέσεων (την «Πράσινη Γραμμή» ή «Νεκρή Ζώνη»,το ελληνοκυπριακό «Δόγμα της Ανάγκης» και τη μη αναγνωρισμένη «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου»). Οι εξαιρέσεις αυτές υποτίθεται πως δημιουργήθηκαν για να επιλύσουν τις εκκρεμότητες που είχαν αφήσει οι εγγενείς στην ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας εξαιρέσεις. Αντ’ αυτού,βέβαια,τις επιδείνωσαν,τις πολλαπλασίασαν και κυρίως τις μονιμοποίησαν.
Από το ογκώδες και πολυθεματικό βιβλίο του κοινωνιολόγου και συνταγματολόγου Νίκου Τριμικλινιώτη,επέλεξα να συζητήσω το κεφάλαιο που καταπιάνεται με αυτό ακριβώς το θέμα:τα κυπριακά «καθεστώτα εξαίρεσης» και τις «καταστάσεις έκτακτης ανάγκης». Το κεφάλαιο αυτό – ένα αυτοτελές ουσιαστικά δοκίμιο – αποτελεί,κατά την άποψή μου,και τη σημαντικότερη συμβολή του βιβλίου,αφού προσεγγίζει με τρόπο κριτικό και εν πολλοίς καινοφανή ένα θέμα που ελάχιστα έχει απασχολήσει τους μελετητές. [1]
Αντλώντας τόσο από τις θεωρίες του Carl Schmitt και του Giorgio Agamben,[2] όσο κι από την πουλαντζική έννοια του «αυταρχικού κρατισμού»,[3] ο Τριμικλινιώτης εξετάζει τα περίπλοκα καθεστώτα κυπριακής εξαίρεσης και προβαίνει σε μια ερμηνεία του ελληνοκυπριακού και τουρκοκυπριακού «αυταρχικού κρατισμού» ως έκφανσης ενός ευρύτερου καθεστώτος έκτακτης ανάγκης. Πιο συγκεκριμένα,ο συγγραφέας επικεντρώνει την προσοχή του στα δύο βασικότερα «καθεστώτα εξαίρεσης»:το ελληνοκυπριακό «δόγμα της ανάγκης» και τη μη αναγνωρισμένη «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου».
Το «δόγμα της ανάγκης» διαμορφώθηκε το 1964,μετά την αποχώρηση των Τουρκοκυπρίων από την κυβέρνηση και τον εγκλεισμό τους σε θύλακες. Η αποχώρηση των Τουρκοκυπρίων από τη συνεταιριστική διαχείριση της Κυπριακής Δημοκρατίας άφησε ένα συνταγματικό κενό. Αυτό το κενό επικαλέστηκε το Κυπριακό Ανώτατο Δικαστήριο για να δικαιολογήσει την «κατάσταση εκτάκτου ανάγκης» και να επικυρώσει το «δόγμα της ανάγκης»,νομιμοποιώντας έτσι την αναστολή θεμελιωδών συνταγματικών προνοιών που αφορούσαν τους «αντάρτες» Τουρκοκύπριους πολίτες. Πρέπει να σημειωθεί πως η ίδια η σύσταση του «εκτάκτου» Δικαστηρίου ήταν έξω από τα πλαίσια του συντάγματος,ενώ η «κατάσταση εκτάκτου ανάγκης» δεν είχε καν κηρυχθεί από την εκτελεστική εξουσία. Το «δόγμα της ανάγκης» παραμένει μέχρι σήμερα ο κεντρικός άξονας της (ελληνο)κυπριακής (αντι)συνταγματικής ή (υπερ)συνταγματικής τάξης. Αποτελεί,εν ολίγοις,το κύριο νομικό και ιδεολογικό επιστέγασμα που δικαιολογεί το γεγονός πως η Κυπριακή Δημοκρατία,παρότι συνταγματικά δικοινοτικό κράτος,διοικείται μονομερώς από τους Ελληνοκύπριους.
Σε παράλληλη τροχιά και σε μεγάλο βαθμό ως κάτοπτρο του ελληνοκυπριακού,θεσπίστηκε και το τουρκοκυπριακό καθεστώς εξαίρεσης:η «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» (ΤΔΒΚ) δημιουργήθηκε επίσης στη βάση της επίκλησης της «έκτακτης ανάγκης». Το γεγονός,βέβαια,πως ανακηρύχθηκε άκυρη από το Συμβούλιο Ασφαλείας και δεν αναγνωρίζεται από κανένα κράτος πέραν της Τουρκίας,την καθιστά ένα κράτος εξαίρεσης σε σχέση με το διεθνές δίκαιο. Η «ΤΔΒΚ» έχει εύστοχα χαρακτηριστεί ως «η μαύρη τρύπα στο χάρτη της ανατολικής Μεσογείου». Αυτός ο «κενός» για μας χώρος,στην ουσία,βέβαια,δεν είναι «κενός»:υπάρχει ως εξαίρεση. Όσο περνά ο καιρός,μάλιστα,τόσο αυξάνεται και το ενδεχόμενο να υπάρξει και ως «κανονική εξαίρεση».
Ο Τριμικλινιώτης εστιάζει την προσοχή μας στο γεγονός πως στα «καθεστώτα εξαίρεσης»,με την επίκληση της «έκτακτης ανάγκης» (της υπόνοιας,δηλαδή,ότι μια επικείμενη καταστροφή «απειλεί» τη λειτουργία του κράτους),τίθεται κατά μέρος το «κανονικό» σύνταγμα και παραμερίζονται οι βασικοί κανόνες του κράτους δικαίου. Μέσα από τη λογική της «ανάγκης» νομιμοποιείται η επίκληση στο «ολοκληρωτικό» και στο «απόλυτο» και αναστέλλονται «προσωρινά» τα δημοκρατικά και ανθρώπινα δικαιώματα. Επιτελείται,με άλλα λόγια,το εξής παράδοξο:η υποτιθέμενη αδυναμία του κράτους (η «έκτακτη ανάγκη») οδηγεί σε μια παντοδυναμία του κράτους (στον «αυταρχικό κρατισμό»).
Το πρόβλημα γίνεται ακόμα πιο περίπλοκο όταν οι «έκρυθμες» αυτές καταστάσεις διαιωνίζονται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στην περίπτωση της Κύπρου έχουμε,εδώ και μισό σχεδόν αιώνα,ένα καθεστώς μόνιμης έκτακτης ανάγκης το οποίο,αντί να συρρικνώνεται,έχει επεκταθεί και καλύπτει ένα ευρύτατο φάσμα της πολιτικής,κοινωνικής,οικονομικής και ιδεολογικής ζωής της χώρας. Αυτό από μόνο του δημιουργεί και αναπαράγει δυνάμεις,συμφέροντα και ιδεολογίες που επιθυμούν την επ’ αόριστον παράταση του status quo. Ακόμα πιο σημαντικό είναι ίσως το γεγονός πως τα μακροχρόνια καθεστώτα εξαίρεσης δημιουργούν μια διαστρεβλωμένη αντίληψη περί δημοκρατίας. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Τριμικλινιώτης:«Η δημιουργία και εμπέδωση μιας παράλληλης συνταγματικής τάξης – ή παρασυντάγματος ή ενός υπερ-συνταγματικού πλαισίου – ουσιαστικά μεταφέρει το πολιτικό παιχνίδι στα πλαίσια της “εθνικής ανάγκης” και απαγορεύει τη διαφωνία ως “εθνική μειοδοσία” ή ακόμα και “προδοσία”,ταυτίζοντας τον “αυταρχικό κρατισμό” με την “ανάγκη για εθνική επιβίωση”» (σ. 186-7).
Ποια είναι όμως τελικά η κυπριακή «κανονικότητα»;Στη δική του συμβολή στο θέμα,ο διεθνολόγος Κώστας Μ. Κωνσταντίνου,παρατηρεί πως ο κυπριακός «κανόνας» δεν είναι τίποτε άλλο από το συνονθύλευμα όλων αυτών των «εξαιρέσεων» (τόσο στο εσωτερικό του κράτους,όσο και στους κανόνες που διέπουν τη σχέση του με το παγκόσμιο σύστημα κρατικής οργάνωσης). [4] Με άλλα λόγια,η «κανονικότητα» της Κύπρου είναι πλέον οι «εξαιρέσεις» της. Η πραγματικότητα βιώνεται ως αλλόκοτη,ως «προσωρινή» ή ως «κατάσταση εκτάκτου ανάγκης»· είναι,εντούτοις,η μόνη πραγματικότητα που οι Κύπριοι έχουν ποτέ γνωρίσει ως πολίτες του κράτους τους. Εν ολίγοις,το «προσωρινό» κατέληξε να βιώνεται ως «μόνιμο» και η «κανονικότητα» μετατέθηκε στο πεδίο της ουτοπίας.
(Athens Review of Books,vol. 9,Summer 2010)
[1] Το βιβλίο αποτελείται ουσιαστικά από μια συλλογή δοκιμίων και άρθρων που γράφτηκαν σε διαφορετικές περιόδους και με διαφορετικό ύφος (κάποια από αυτά έχουν μάλιστα εκδοθεί σε λιγότερο επεξεργασμένη μορφή). Εκτός από το κεφάλαιο για την κυπριακή «κατάσταση εξαίρεσης»,ξεχωρίζουν τα κεφάλαια περί ρατσισμού και παιδείας,περί «συμφιλίωσης» των δύο κοινοτήτων,περί της «διασυνοριακής» εμπειρίας που δημιουργήθηκε μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων και περί του οράματος της ομοσπονδίας. Η γενικότερη θεωρητική προσέγγιση είναι η «δομική μαρξιστική»,με έντονες αναφορές στον Πουλαντζά και στον ύστερο Althusser. Οι επικαλύψεις ανάμεσα στα διάφορα κεφάλαια,οι συχνές επαναλήψεις και οι υφολογικές ανισότητες καθιστούν,κατά την άποψή μου,το βιβλίο πρόσφορο για μια αποσπασματική παρά για μια αδιάκοπτη ανάγνωση. Παρά τη γενικότερα οξυδερκή του ματιά,το βιβλίο παρουσιάζει ένα μεγάλο κενό:είναι παντελώς απούσα η κριτική απέναντι στην κυπριακή Αριστερά.
[2] Κυρίως τα έργα:Carl Schmitt,Πολιτική Θεολογία,τέσσερα κεφάλαια γύρω από τη διδασκαλία περί κυριαρχίας,Αθήνα 1994 (μτφρ. Π. Κονδύλης)· Giorgio Agamben,Homo Sacer:Κυρίαρχη εξουσία και γυμνή ζωή,Αθήνα 2005 (μτφρ. Π. Τσιαμούρας) και Κατάσταση εξαίρεσης:Όταν η έκτακτη ανάγκη μετατρέπει την εξαίρεση σε κανόνα,Αθήνα 2007 (μτφρ. Μ. Οικονομίδου).
[3] Βλ. κυρίως Νίκος Πουλαντζάς,Η κρίση των Δικτατοριών (Πορτογαλία,Ελλάδα,Ισπανία),Αθήνα 1977 και Το κράτος,η εξουσία,ο σοσιαλισμός,Αθήνα 1991.
[4] Costas M. Constantinou,«On the Cypriot States of Exception»,International Political Sociology (2008) 2,145–164.
Loading ...
καλοτάξιδο
επιτέλους και κατι επιστημονικό να επιβεβαιώνει ότι δεν είμαστε νορμάλ
..που μιαν δομικη αποψη μπορει να πει καποιος οτι οι αιτιες για τα πολλα καθεστωτα εξαιρεσης ηταν εξωτερικα η γεωπολιτικη συνοριακη θεση της κυπρου [αναμεσα στην δυση τζαι στις τεως αποικιες],τζαι εσωτερικα η αντιφαση αναμεσα σε ενα φιλελευθερο δικοινοτικο συνταγμα το οποιο παραδωθηκε για εφαρμογη σε 2 πολιτικες [φιλοδυτικες αλλα και εθνικσιτικες] ελιτ οι οποιες αναδειχθηκαν μεσα απο την αιματηρη μεταξυ τους αναμετρηση του 56-58…
τουτα τα δεδομενα σημερα υποχωρουν με την εννοια οτι ναι μεν η κυπρος θα διατηρησει ιδιορυθμα χαρακτηριστικα/θεσμους [ηδη στην λυση συζητουνται κυπριακες ιδομορφιες οπως ο περιορισμος της μεταναστευσης απο ελλαδα και τουρκια - ακομα και μεσα στην ε.ε.],αλλα ο ψυχρος πολεμος [που συνοδευσε την απο-αποικιοποιηση] εχει πια αντικατασταθει απο ενα πολυ-πολικο διεθνες συστημα με την ε.ε. να εχει επεκταθει στην ανατολικη μεσογειο..και οι εσωτερικοι εθνικοι μυθοι βρισκονται μπροστα σε μια νεα πραγματικοτητα μετα το 2003 –που φτιαχνει τα δικα της θεσμικα δεδομενα…
οποτε το ερωτημα ενι,τι ειδους συνθεσεις,de facto πραγματικοτητες,κοκ θα δημιουργησει το ιστορικο κλεισιμο της προηγουμενης περιοδου….
μπορει η συνειδητοποιηση του νεου ιστορικου και γεωπολιτικου πλαισιου να εν νακκον αργη,ιδιαιτερα σε καθεστωτα που στηριζονται στην αφαιρεση της πραγματικτοητας απο την ρητορικη του δημοσιου λογου,αλλα η αλλαγη εν αναποφευκτη νομιζω…
Ναι,συμφωνώ Κωνσταντίνα και Λινομπάμπακε βρισκόμαστε σε οριακά σημεία για τα πολλαπλά καθεστώτα εξαίρεσης:βρισκόμαστε σε μια μεταβατική στιγμή που μπορεί να έχει πολλαπλές συνέπειες και τίποτε δεν είναι προκαθορισμένο –όλα είναι αποτέλεσμα διαπάλης ανάμεσα σε συγκρουόμενες τάσεις,ιδέες και συμφέροντα. Η βασική μου διαφορά με τον Κώστα Κωνσταντίνου που γράφει επίσης για το θέμα είναι ότι εγώ τονίζω ιδιαίτερα (α) την ανισορροπία [disequilibrium] που ωθούν σε ανατροπές,ενώ εκείνος τις ισορροπίες και (β) εγώ τονίζω κυρίως τους κοινωνικούς όρους της σύγκρουσης πίσω από τα καθεστώτα εξαίρεσης που εκφράζεται μέσα από τη ύπαρξη,ανυπαρξία ή τα φαντάσματα κοινωνικών /πολιτικών αγώνων,ενώ εκείνος πως βιώνουν και συμβιβάζονται σε προσωπικό ή ατομικό επίπεδο.
Η βασική προβληματική του βιβλίου που διαπερνά όλα τα κεφάλαια αναφέρεται στην ατελή και ατελέσφορη σχέση “έθνους”και “κράτους”,μια τόσο βασανιστική σχέση την οποία οι Κύπριοι ιδιαίτερα,αλλά όχι κατ’αποκλειστικότητα βιώνουν από τα γεννοφάσκια τους και παραδίδουν στα παιδιά τους…
Τώρα τί είναι “νορμάλ”,δεν ξέρω…
Όσο για το σχόλιο της Κωνσταντίνας ότι “το βιβλίο παρουσιάζει ένα μεγάλο κενό:είναι παντελώς απούσα η κριτική απέναντι στην κυπριακή Αριστερά”,το αφήνω στην κρίση των αναγνωστών του βιβλίου,όσων φυσικά έχουν την υπομονή,το πείσμα και το ενδιαφέρον να το διαβάσουν,βέβαια. Απλώς να πω ότι θεωρώ ότι η Αριστερά ως ζωντανή δύναμη που παράγει σκέψη,δράση και νόημα είναι η ψυχή του βιβλίου –ή τουλάχιστον έτσι νομίζω,και πάλι το λέω αυτό με κάθε επιφύλαξη,αφού ασφαλώς οι άλλοι θα το κρίνουν αυτό,εγώ έκανα τη δική μου κατάθεση…
Τα σχόλια σας είναι γόνιμα και αναπτύσσουν το θέμα
Επισυνάπτω τον επίλογο του σχετικού κεφαλαίου για συζήτηση:
Επίλογος:Μπορούμε να σκεφτούμε πέραν του Καθεστώτος εξαίρεσης;
Η κριτική μου στα κυπριακά καθεστώτα εξαίρεσης,με έμφαση στο δόγμα της ανάγκης,πηγάζει από μια συνολική εκτίμηση της κατάστασης η οποία τεκμηριώνεται με μια ανάλυση των νομικοπολιτικών τάσεων των τελευταίων ετών. Δεδομένης της πολλαπλότητας,ασυμμετρίας,και διαφορετικής δομικής ουσίας των καθεστώτων εξαίρεσης στην Κύπρο,δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι όλα τα καθεστώτα εξαίρεσης βρίσκονται σε «παρακμή» ή ότι θα ξεπεραστούν. Για παράδειγμα,το καθεστώς των Βρετανικών Βάσεων και αυτό της Πράσινης Γραμμής δεν φαίνονται να βρίσκονται στην ίδια θέση με την «ΤΔΒΚ» και το «δόγμα της ανάγκης»,ενώ το Ευρωπαϊκό καθεστώς εξαίρεσης ανήκει σε μια εντελώς διαφορετική κατηγορία. Μολονότι θα μπορούσαμε να μιλούμε για μια «γενική» τάση πολιτικής απονομιμοποίησης,τουλάχιστον μέσα από τον πολιτικό λόγο περί δικαιωμάτων και χειραφέτησης,αν ο Αγκάμπεν έχει δίκαιο για το καθεστώς εξαίρεσης ως το παράδειγμα της διακυβερνησιμότητας του 21ου αιώνα,μπορεί υποθέσουμε ότι η τάση θα ήταν αντιθέτως η διαιώνιση τους. Τουλάχιστον εν μέρει,ο Κ. Μ. Κωνσταντίνου υιοθετεί αυτή τη δεύτερη τάση:η ευρωπαϊκοποίηση μάλλον πρόσφερε μεγαλύτερη άνεση και ευχέρεια για διαιώνιση των κυπριακών καθεστώτων εξαίρεσης,ενώ σε πολλές περιπτώσεις τα ενίσχυσε άμεσα. Η θέση αυτή δεν μας βρίσκει σύμφωνους,μολονότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου η θέση του Κωνσταντίνου (2008) φαίνεται να ισχύει. Όπως ανέλυσα πιο πάνω,η συνάντηση των διαφόρων καθεστώτων εξαίρεσης με την ευρωπαϊκή εξαίρεση παράγει αντιφάσεις τέτοιες που εν μέρει τουλάχιστον απονομιμοποιούν συγκριμένα καθεστώτα εξαίρεσης,όπως πτυχές του «δόγματος της ανάγκης» και πτυχές της «ΤΔΒΚ» (στο βαθμό που η Τουρκία θέλει να ενταχτεί στην ΕΕ). Τα πιο κτυπητά παραδείγματα είναι τάσεις που πηγάζουν από την παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης,των πολιτειακών και ατομικών δικαιωμάτων και του δικαιώματος περιουσίας,που είναι η πεμπτουσία της φιλελεύθερης καπιταλιστικής δημοκρατίας. Η «συνάντηση» αυτή,εκτός από τα προβλέψιμα αποτελέσματα,περιέχει έντονα τον αστάθμητο παράγοντα εφόσον είναι υπό εξέλιξη. Για να είμαστε δίκαιοι,ο Κωνσταντίνου (2008) αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο να εξελιχτούν τα πράγματα με απρόβλεπτους τρόπους,αλλά αυτό παρουσιάζεται μάλλον ως απομακρυσμένη περίπτωση λύσης του Κυπριακού ή αναγνώρισης της ΤΔΒΚ κ.τ.λ.. Στην δική μας αντίληψη πρώτο παρατηρείται μια τάση που μάλλον υπονομεύει παρά να στηρίζει την «ΤΔΒΚ» και το «δόγμα της ανάγκης».
Πρώτον,φαίνεται,εν μέρει τουλάχιστον,να υπονομεύεται η εξαίρεση στην οποία στηρίζεται η «ΤΔΒΚ» και εκφράζεται ως αυταρχικός κρατισμός ενός Quisling κράτους – αν θα συνεχίσει την τροχιά του στην ΕΕ,παραδόξως με καθεστώς εξαίρεσης εφόσον η ισχύς του κεκτημένου αναστέλλεται στις περιοχές αυτές. Αυτή η παράξενη σχέση φαίνεται από το γεγονός ότι ήδη η ΕΕ χρηματοδοτεί την ανάπτυξη των Τ/Κ με 259 εκ. ευρώ και προωθεί μέτρα για την ανάπτυξη του εμπορίου ανάμεσα στην ΕΕ και τους Τ/Κ. Εκκρεμεί ένας κανονισμός για «άρση της απομόνωσης των Τ/Κ,τον οποίο πολεμά με νύχια και με δόντια η ε/κ πλευρά,και τέλος φαίνεται να γίνεται κάποιου είδους διαπραγμάτευση για την εφαρμογή του κεκτημένου στην μη αναγνωρισμένη «ΤΔΒΚ». Ο βαθμός στον οποίο όλα αυτά θεωρείται ότι ενισχύουν ή υπονομεύουν το καθεστώς εξαίρεσης είναι μάλλον ζήτημα που χρήζει περαιτέρω ανάλυσης. Πρέπει να θεωρήσουμε ότι η κατάσταση είναι πολύ σύνθετη και ρευστή εφόσον οι αντιφάσεις που δημιουργούνται στην παρούσα φάση είναι τέτοιες που ανοίγουν προοπτικές τόσο για ενδυνάμωση των καθεστώτων εξαίρεσης μέσα από τη μονιμοποίηση και νομιμοποίηση της διχοτόμησης που στηρίζεται σε αυτό πολλαπλό σύστημα εξαιρέσεων,αλλά κι αντίθετα για την μακροπρόθεσμη υπέρβασή τους. Δεν είναι μόνο το «δόγμα της ανάγκης» της ΚΔ που βρίσκεται σε άμυνα από τις επιθέσεις που δέχεται από διάφορες κατευθύνσεις,αλλά και η μη αναγνωρισμένη «ΤΔΒΚ» που επιχειρεί να κρατηθεί στην «τροχιά» της ΕΕ. Οι πιέσεις για να αντιμετωπίσει το δημοκρατικό έλλειμμα σε σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα,ιδιαίτερα με τα δικαιώματα των μη Τ/Κ (π.χ. το περιουσιακό των Ε/Κ εκτοπισθέντων,τα δικαιώματα των εγκλωβισμένων στην Καρπασία,τα θρησκευτικά και περιουσιακά δικαιώματα των Μαρωνιτών κ.ά.) και για μερική εφαρμογή του ευρωπαϊκού κεκτημένου. Πρόκειται για μια αμφίσημη κι αντιφατική κατάσταση,γιατί αυτή η τροχιά της ΕΕ περιέχει πολλαπλές εναλλακτικές προοπτικές. Σε επίπεδο ρητορικής της ΕΕ,η σύγκλιση με το κεκτημένο και άλλα μέτρα στήριξης των Τ/Κ (π.χ. οικονομική στήριξη και η επιχειρούμενη άρση της απομόνωσης των Τ/Κ) αποσκοπούν στο να φέρουν τις κοινότητες πιο κοντά,να σμικρύνουν το οικονομικό χάσμα μεταξύ των δύο περιφερειών,να δημιουργήσουν τα δεδομένα για σύγκλιση,και να αυξήσουν τις πιθανότητες επίλυσης του κυπριακού στο μέλλον. Από την άλλη πλευρά όμως δημιουργούν και τις προϋποθέσεις για «Ταϊβανοποίηση» της ΤΔΒΚ και μακροπρόθεσμα δημιουργούν τις προοπτικές αναγνώρισής της ως χωριστού ανεξάρτητου κράτους,ενισχύοντας έτσι το καθεστώς εξαίρεσης της ΤΔΒΚ,όπως ισχυρίζονται οι Ε/Κ. Το γεγονός ότι επανειλημμένα η τουρκική και η τ/κ πλευρά προβάλλουν «διαζευκτικές» προτάσεις με τις αμφίσημες δηλώσεις τους ότι είναι μεν προσηλωμένοι στην προοπτική λύσης,αλλά τονίζουν παράλληλα ότι αν αυτό δεν γίνει σε σύντομο χρονικό διάστημα θα προχωρήσουν προς την κατεύθυνση της ανεξαρτησίας με αναφορές στα παραδείγματα της Τσεχοσλοβακίας,του Μαυροβουνίου και του Κοσσόβου. Από αυτή την οπτική λοιπόν,μπορεί κάλλιστα να ενισχύει το καθεστώς εξαίρεσης,εφόσον ενισχύει την οντότητα και τις προοπτικές για το μέλλον ενός καθεστώτος του οποίου η ίδια η ύπαρξη έγινε κατ’ επίκληση της εξαίρεσης της ΤΔΒΚ.
Δεύτερον,αναφορικά με το δόγμα της ανάγκης όπου και επικέντρωσα την προσοχή μου,υπάρχει η τάση να ροκανίζεται το «δόγμα» μέσα από μια νομική διαδικασία όπου διαφαίνεται ότι το δόγμα εξαντλεί τα όρια του ως νομιμοποιητικός μηχανισμός. Σε διεθνείς οργανισμούς και δικαστήρια η επίκληση του δόγματος από την ΚΔ δεν είναι αποδεκτός λόγος για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στο Συμβούλιο της Ευρώπης και το ΕΔΑΔ τουλάχιστον,το «δόγμα της ανάγκης» έχει πάθει ανεπανόρθωτη ζημιά,κι αυτό θα συνεχίσει παρόλο που η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα επιτρέπει τον περιορισμό κάποιων ατομικών δικαιωμάτων λόγω «ανάγκης». Οι θεσμοί της ΕΕ δεν φαίνεται να αποδέχονται την επίκληση του δόγματος της ανάγκης από την ΚΔ ως λόγο παραβίασης δικαιωμάτων που αποτελούν μέρος του κεκτημένου. Μπορεί η νομική τάξη του Συμβουλίου της Ευρώπης να μην αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού κεκτημένου,ωστόσο,οι δύο νομικές τάξεις όχι μόνο τέμνονται και αλληλοεπηρεάζονται αλλά,σε διάφορα σημαντικά ζητήματα,συγκλίνουν. Περαιτέρω,στην περίπτωση του κυπριακού καθεστώτος εξαίρεσης,συνδημιουργούν νέα πολιτικονομικά δεδομένα που μεταβάλλουν τις υφιστάμενες πραγματικότητες.
Στην ΚΔ,έχουν τεθεί κάποια δικαστικά όρια. Ωστόσο,η κριτική μας δεν είναι τόσο κριτική των ορίων του δόγματος σε σχέση με το γράμμα ή το πνεύμα του νόμου αλλά μια συνολική κριτική στον πυρήνα της λογικής της εξαίρεσης ως μορφής αυταρχικού κρατισμού. Η συγκρουσιακή λογική των δύο εθνοτικών-εθνικών κρατισμών που οικοδομούνται στη βάση της «έξωθεν απειλής»,της «έκρυθμης κατάστασης»,και της «αδήριτης ανάγκης του κράτους»,νομιμοποιούν και καθιστούν πηγές δικαίου τα imperial και μεταποικιακά καθεστώτα εξαίρεσης. Επίσης,δημιουργούν,παγιώνουν,και διαιωνίζουν νέα εθνοτικά και κρατικά εμπόδια στην λύση του Κυπριακού,κι ας παρουσιάζονται απλώς ως απόρροια ή συνέπεια ή/και προσωρινή διευθέτηση ενόσω εκκρεμεί το Κυπριακό. Περαιτέρω,λειτουργούν ανασταλτικά στην ανάπτυξη υπερεθνοτικών κινημάτων με ταξικές και κοινωνικές παραμέτρους που θα μπορούσαν να διαδραματίσουν ρόλο στην υπέρβαση τις συνεχιζόμενης διαίρεσης της χώρας.
Τρίτον,τα άλλα δύο καθεστώτα εξαίρεσης,οι βάσεις και η πράσινη γραμμή αποτελούν μέρος της διεθνούς πραγματικότητας,κι ως τέτοια πρέπει αναλυθούν σε συνδυασμό με τα άλλα,τα «τοπικά» και τα διεθνή/περιφερειακά δεδομένα. Το πρώτο είναι μεταποικιακό φαινόμενο και το δεύτερο είναι μέρος του συστήματος κρατών του ΟΗΕ. Ασφαλώς,ενόσω συνεχίζεται η διαίρεση της Κύπρου λόγω της εκκρεμότητας,τα δύο αυτά καθεστώτα θα διαιωνίζονται και μάλλον θα παραμείνουν ανέπαφα,όπως ισχυρίζεται ο Κωνσταντίνου. Υπάρχουν,ωστόσο,προοπτικές μετασχηματισμού λόγω των μεταβολών των άλλων δύο καθεστώτων εξαίρεσης (δόγμα της ανάγκης και ΤΔΒΚ). Η κατεύθυνση την οποία θα πάρουν είναι αποτέλεσμα του συσχετισμού δύναμης ανάμεσα στις διάφορες δυνάμεις που εμπλέκονται και τα συγκεκριμένα δεδομένα της στιγμής.
daksei.
O enas lali to ena o allos to allo.Oti theli o kathenas.
Opos nanai oti nanai.
Isia en vriskis
Η πιο κραυγαλέα περίπτωση Έλληνα πολίτη που αγωνίστηκε απεγνωσμένα για την εφαρμογή δικαστικών αποφάσεων από τη Διοίκηση εμφανίζεται ζωντανά στην προδικαστική περί παραδεκτού απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Στρασβούργου) http://www.equal-rights-greece.com/metafrasi_prodikastikis_strasbourg.htm,που ήταν και η πρώτη δημοσιοϋπαλληλική που έγινε τυπικά δεκτή στην Ιστορία.